Mijn droom in het geboortehuis van Johan Rudolph Thorbecke

Als nazaat van betovergrootvader Johan Rudolph Thorbecke mijmer ik over het Staatshuys in Zwolle.

Maakt de vrije geest van Thorbecke, weliswaar in een modern jasje, een wedergeboorte door in de mooi ingerichte ruimten van zijn geboortehuis? Elke geboorte markeert nieuwe levensvatbaarheid. Is dit geboortehuis een plek waar geboortelijke ideeën ontwikkeld en omarmd worden? Ideeën die onze huidige problemen van mens en natuur helpen oplossen?
Thorbecke voelde zich als bestuurder betrokken bij het welbevinden in de samenleving. Niet zo verwonderlijk. Hij had bekrompen financiële omstandigheden en intolerantie tegen het (Lutherse) geloof ervaren, had veel gezien van Europa, gestudeerd en was professor. Hij wilde vrije maatschappelijke instellingen, gevrijwaard van personen die maatschappelijke macht misbruiken voor eigen doeleinden en, een toenemend kiesrecht voor ‘verstandigen’. Rechtvaardigheid was zijn credo.

Herkennen we deze problemen, ook in onze tijd?

De gecompliceerde steeds veranderende wereld kenmerkt zich door wisselingen en tegenstellingen. Laten we niet wachten op ongeleide kantelmomenten. Ze verlopen doorgaans onverwacht, snel en niet altijd ten goede. Het kan dan generaties duren voordat het vertrouwen terug is. Bijschaven en opbouwen kunnen tergend moeizaam verlopen.
Er valt nog veel te verbeteren aan het welbevinden van mens, natuur en omgeving. Maar ‘slecht’ mengt zich met ‘goed’ en is vaak verborgen. Élk ideaal of uiterlijke vorm kan de grens van teveel of te weinig overschrijden. Geen enkel ideaal of vorm kan niet doorschieten in fundamentalisme en uitwassen van intolerant geloof, destructief nationalisme, liefdeloos rationalisme, hebzuchtig liberalisme, verstikkend socialisme, doodknuffelend benefiet of bandeloze privatisering.

De weg naar oplossende paradigma’s vereist analyse. Analytisch vermogen gecombineerd met empathie is een maat voor de ontwikkelingsgraad van een verfijnde veilige samenleving. Het onderscheidingsvermogen helpt het welbevinden te bevorderen, beleid en regelgeving te vereenvoudigen en ons te beschermen tegen onheil, wat dat ook moge zijn, overigens in het wettelijk ‘huis’ van J.R. Thorbecke.

Andreas E. Jannink.